Мемлекет жəне құқықтың пайда болуы

Нақты елдің олар азаматтары (немесе субъектілер) мемлекеттік органға жатады, құқықтық ұйғарымдары және шағымдар үшін өз экспозицияны іске асыратын: мемлекеттік-құқықтық критерийлерінің өмір сүреді. Әрине, тіпті ең ежелгі дәуірде олар ел мен заңның пайда болу себептері мен жолдары туралы сұрақтарды ойластыра бастады. Бұл сұрақтарға жауап беретін әртүрлі доктриналар қалыптасты. Осы доктриналардың көпшілігі олардың қалыптасқан тарихи және әлеуметтік …

Читать далее »

Қоғамның және экожүйелердің тұрақты дамуы

Тұрақты дамудың проблемалары. Дамудың философиялық түсініктері. «Тұрақты даму» түсінігінің пайда болуының тарихи кезеңдері. «Тұрақты даму» терминінің мағынасы, ағылшынның «sustainable» терминінің «sustainable development» сөз тіркесіне аударылуының түрлі түсініктері. Тұрақты даму феноменінің экологиялық, экономикалық, әлеуметтік және басқа да аспектілері. Цивилизацияның әртүрлі даму кезеңіндегі табиғат пен қоғамның қарым- қатынастары. Табиғат пен қоғамның қарым-қатынасы – адамның шаруашылық қызметіне көзқарас. …

Читать далее »

Жиынтық сұраныс пен жиынтық ұсыныс

Ұлттық экономика деңгейінде қандай да бір елдің территориясында өндірілген жалпы ішкі өнімді бір жылдың ішінде сатып алатын және оны сататын іріленген экономикалық субъектілер жұмыс істейді. Осындай іріленген экономикалық субъектілерге үй шаруашылығы, фирмалар, мемлекет және сыртқы орта жатады. Олар жалпы ішкі өнімге қатысты жиынтық шығындарды және жиынтық табыстарды қамтамасыз етіп отырады. Бір жағынан, ол жиынтық сұраныс, …

Читать далее »

Макроэкономика анықтамасы мен мақсаттары

Экономикадағы негізгі зерттелетін мәселелер микроэкономикалық және макроэкономикалық талдау тұрғысынан қарастырылады. Экономикалық талдаудың осындай екі түрін алғаш рет бөліп көрсет- кен норвегиялық экономист, Нобель сыйлығының иегері Рагнар Фриш (1895-1973) болды. Ал макроэкономикалық талдаудың негізін салушы және қазіргі макроэкономика ғылымының атасы, ағылшын экономисі Джон Мейнард Кейнс болып табылады. Оның «Жұмыспен қамтудың, ақшаның және пайыздың жалпы теориясы» атты …

Читать далее »

Еңбек нарығы және жалақы

Еңбек нарығы – жұмыс күші сияқты ерекше экономикалық ресурсты сату  және сатып  алумен байланысты экономикалық қатынастар жиынтығы. Еңбек нарығында еңбектің өзі емес, белгілі бір еңбек түрінің қызметтері сауда-саттыққа түседі. Осыны есте сақтаған жөн. Бұл жерде, қалыпты экономикалық жағдайларда ұсынылатын еңбек қызметтерінің саны мен сапасы еңбек иесі – жалдамалы жұмыскердің кәсіби дайындық деңгейіне, оның біліктілігіне, тәжірибесіне, …

Читать далее »

Өндіріс факторларына деген сұраныс пен ұсыныс

Экономикалық ресурстар өзінің қызметін өндірістік үдеріс барысында іріленген түрінде негізгі өндіріс факторлары ретінде атқарады. Оларға еңбек, капитал, жер және басқа да факторлар жатады. Экономикалық қызметті бастайтын және пайда табу мақсатында саналы іс-әрекетке баратын кәсіпкер белгілі бір өнімнің түрін өндіру немесе қызмет көрсету үшін қажетті өндіріс факторларына сұраныс білдіреді. Бұл жерде өндіріс факторларының нарығы қалыптасады. Кәсіпкерлер …

Читать далее »

Өндіріс шығындарының теориясы

Шығындар және өндіріс шығындары ұғымы экономикалық теория ұғымдарының ішінде ерекше, аса маңызды рөлді атқарады, өйткені олар бәсекелестік ортада фирма қызметінің тағдырына, оның көлеміне, болашақ дамуына, және соңында табысы мен пайда мөлшеріне тікелей әсер етеді. Шығындар, ең алдымен өндіріс шығындары туралы теориялық көзқарастар классикалық саяси экономияның негізгі өкілдері А. Смит пен Д. Рикардоның зерттеулерінде кездеседі. Смит …

Читать далее »

Экономикалық талдау дегеніміз не

«Талдау» термині оның шығу тегі грек тілінен шыққан, онда «талдау» дегеніміз бұл нысанды немесе сыртқы көріністі егжей-тегжейлі зерделеу мақсатында бөлшектің, бөлшектің жекелеген компоненттеріне бөлінуі. Қайта — «синтез» (грек мәтінінен «синтез»). Синтез — бұл объектінің жеке құрамдас бөлігі немесе бір тұтастың пайда болуы. Сынақ пен синтез әр объект пен феноменді зерттеу үдерісінің өзара байланысты аспектілерін болжайды. …

Читать далее »

Фирма немесе кәсіпорын мәні

Кәсіпорын — жеке тәуекел мүлікті пайдаланудан түскен пайданы тұрақты жоюға бағытталған тәуелсіз жұмысын жүзеге бизнес операция түрі, өнімнің іске асыру, заттарды немесе ұсыныс ұсыныстар істеп, және ол заңнамаға сәйкес, бұл сыйымдылығы тіркелген. Өндірістік кәсіпорын өндірістік-техникалық, ұйымдық, қаржылық және әлеуметтік бірлікпен сипатталады. Өндіріс және қызмет көрсету келісім компания шикізат дайын өнімге айналдыруға пайдаланылатын, оның нәтижесінде, өндірістік …

Читать далее »

Нарықтық құрылымдар

Нарықтық құрылым көптеген белгілерімен ерекшеленетін күрделі ұғым ретінде саналады. Нарықтық құрылым бәсекелестіктің әртүрлі дәрежесімен анықталады. Нарықтық құрылым – бұл фирмалардың салалық нарықта өзара әрекеттесу сипатын анықтайтын және нарықтық тепе-теңдіктің қалыптасу әдістерін көрсететін нарықтық ұйымдастыру белгілерінің жиынтығы. Нарықтық құрылымның типі салалық нарықтың негізгі белгісі ретінде көрінетін ұсыныс тарапынан да, сұраныс тарапынан да әрекет ететін көптеген факторлармен …

Читать далее »

Икемділік ұғымы. Сұраныс пен ұсыныс икемділігі

Экономикалық субъектілердің бағаның және табыстың өзгеруіне деген мүмкін реакцияларын зерттеуде икемділік теориясы маңызды рөл атқарады. Икемділік – бір айнымалы өлшемнің өзгеруіне байланысты екінші бір айнымалы өлшемнің өзгеріске ұшырау реакциясының дәрежесі. Икемділіктің сандық мәнін есептеу үшін икемділіктің коэффициенті қолданылады. Икемділік коэффициенті бір айнымалының 1 пайызға өзгеруі нәтижесінде екінші бір айнымалының соған байланысты қанша пайызға өзгеретінін көрсететін …

Читать далее »

Нарықтың мәні, негізгі элементтері

Жалпы нарық немесе рынок деген ұғымды классикалық саяси экономия бағытының негізгі өкілі Адам Смиттің (1723-1790 жж.) «көрінбейтін қол» қағидасымен байланыстыруға болады. Оның айтуынша, «көрінбейтін қол» – бұл сатушылар мен сатып алушылардың өзара әрекеттерін тиімділікке жетелейтін автоматты өзін-өзі реттеу механизмі, өндірушілердің пайдасын арттыруға және тұтынушылардың пайдалылығын максималдауға итермелейтін күш және мәжбүрлейтін бәсекелік күрес. Сондықтан классикалық бағытқа …

Читать далее »